English
covid19
SDG Planning Calendar 2020

SDS Organizational Credibility Development Project

UNESCO Chair Programme

The United Nations Academic Impact (UNAI)

SDS Family:

Upcoming Events:
توافقنامه پاریس2015، نخستین توافق اقلیمی جهان
4476
195کشور شرکت‌کننده در اجلاس زیست محیطی پاریس روز 12 دسامبر 2015 سند نهایی مقابله با تغییرات آب و هوایی و عبور از سوخت‌های فسیلی را به تائید نهایی رساندند.

 195کشور شرکت‌کننده در اجلاس زیست محیطی پاریس روز 12 دسامبر 2015 سند نهایی مقابله با تغییرات آب و هوایی و عبور از سوخت‌های فسیلی را به تائید نهایی رساندند.

 

سند 32 صفحه‌ای مقابله با تغییرات آب و هوایی با حمایت سازمان ملل تصویب شده و توافق تاریخی پاریس که از سال ۲۰۲۰ میلادی لازم الاجرا خواهد بود، نخستین توافق اقلیمی در نوع خود و در سطح جهانی است بر اساس این سند، کشورها متعهد خواهند شد که میزان تولید گازهای گلخانه‌ای و همچنین مصرف سوخت‌های فسیلی را کاهش دهند.

بر اساس این سند، کشورهای جهان متعهد شده‌اند که میزان افزایش دمای کره زمین کمتر از 2 درجه سانتیگراد باشد. همچنین کشورها تلاش خواهند کرد تا این افزایش از سقف 1.5 درجه سانتیگراد فراتر نرود.

 

بان کی مون دبیر کل سازمان ملل ضمن استقبال از توافق امروز، آن را «نقطه عطفی تاریخی» توصیف کرده است.

 نحوه کمک به کشورهای در حال توسعه برای جایگزینی سوخت‌های فسیلی با انرژی پاک از موضوعات مورد اختلاف مذاکره‌کنندگان و شرکت‌کنندگان در این نشست بود.

 طی روزهای گذشته حامیان محیط زیست تلاش کردند تا با شیوه های مختلف نمایندگان حاضر در کنفرانس پاریس را به اقداماتی جدی برای جلوگیری از گرم شدن کره زمین وادارند که از جمله این اقدامات خلق پیام «گزینه دیگری وجود ندارد» بر روی برج ایفل بود.

کومی نایدو، مدیر اجرایی سازمان جهانی صلح سبز در واکنش به اعلام توافق پاریس گفت: "این توافق ما را از مخمصه بیرون نمی آورد و ما هم چنان در ته چاه عمیقی هستیم. تنها تفاوتی که به وجود آمده این است که عمق این چاه کمتر شده و قلاب هایی برای خروج از آن وجود دارد. اکنون ما می توانیم جنبش مردمی فزاینده ای در جهان ایجاد کنیم."

توافق تاریخی پاریس که از سال ۲۰۲۰ میلادی لازم الاجرا خواهد بود، نخستین توافق اقلیمی در نوع خود و در سطح جهانی است.

نشست های پیشین همچون کپنهاگ و کیوتو به دلیل تشتت آرا کشورها نتیجه ملموسی در بر نداشت. آنچه دستیابی به توافق را مشکل کرده بود موضوعاتی همچون بودجه ۱۰۰میلیارد دلاری لازم برای کمک به کشورهای در حال توسعه در مبارزه با تغییرات اقلیمی و رصد (مانیتورینگ) کشورها در مهار یا کاهش میزان انتشار گازهای گلخانه ای بود.

 

آشنایی با ارکان کنوانسیون تغییرات اقلیمی و مواضع گروه های مختلف در مذاکرات تغییر اقلیم

کنوانسیون تغییرات اقلیمی (UNFCCC): این کنوانسیون در اجلاس زمین، در ژوئن۱۹۹۲ در ریودوژانیرو، توسط سران کشورها و مقامات ارشد ۱۵۴ کشور دنیا امضاء و از تاریخ ۲۱ مارس ۱۹۹۴ لازم الاجراء شناخته شد. تا اواسط سال ۱۹۹۹ بیش از ۱۷۵ کشور عضو سازمان ملل آنرا پذیرفته و یا تصویب نمودند. ایران نیز در سال ۱۹۹۶ میلادی پس از تصویب هیئت دولت و مجلس شورای اسلامی به عضویت این کنوانسیون درآمد.

ارکان کنوانسیون

کنفرانس اعضا (COP): بالاترین ارگان کنوانسیون شامل کلیه کشورهای پذیرنده و تصویب کننده کنوانسیون که از سال ۱۹۹۵ تا 2013 میلادی 19 دوره مذاکرات را برگزار کرده است.

رکن فرعی علمی و فنی کنوانسیون (SBSTA): رکن فرعی و دایمی کنوانسیون که بررسی و پیشنهاد کلیه موارد علمی و فنی مربوطه را به کنفرانس اعضاء بر عهده دارد.

رکن فرعی اجرایی کنوانسیون(SBI) : که وظیفه آن نظارت بر حسن اجرای مفاد کنوانسیون و پروتکل های آن می باشد.

رکن فرعی کارگروه ویژه سکوی دوربان(ADP) : در اجلاس دوربان مقرر شد، سند فراگیر جدیدی همچون یک پروتکل و یا نهاد حقوقی دیگری که البته واجد ضمانت اجرای حقوقی برای همه طرف ها باشد و تا سال 2020 نیز لازم الاجرا گردد، طراحی شود. پیگیری این امر بر عهده ADP می باشد.

رکن فرعی کمیته تطبیق (AC): جهت بسط و گسترش اقدام تطبیق به شیوه ای منسجم و هماهنگ در چارچوب کنوانسیون.

 رکن فرعی کمیته مالی (SCF): وظیفه این کمیته ارایه مشاوره و راهکار به کنفرانس اعضاء(COP)  با توجه به مکانیسم مالی مندرج در کنوانسون می باشد.

کمیته اجرایی مکانیسم بین المللی ورشو برای (جبران) خسارت ها و آسیب ها: کمیته مذکور در نوزدهمین کنفرانس اعضاء در نوامبر 2013، به منظور ارایه گزارش سالانه به کنفرانس یادشده از طریق SBI و SBSTA ، تشکیل شد.

پروتکل کیوتو: در دسامبر ۱۹۹۷، عمده کشورهای صنعتی طی پیمانی معروف به کیوتو متعهد شدند که ظرف ده سال پس از آن میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای خود را به اندازه ۵درصد زیر مقدار انتشار در سال 1990 کاهش دهند و به کشورهای در حال توسعه نیز کمک‌های مالی برای افزایش ضریب نفوذ استفاده از انرژی‌های تجدید پذیر اعطا نمایند. پروتکل سند الزام آور حقوقی ملحق به کنوانسیون می باشد که کشورهای عضو را نسبت به کاهش  2 درجه سانتیگرادی درجه حرارات کره زمین متعهد می نماید. دوره اول تعهد مندرج در پروتکل از 2008 تا 2012 بوده و دومین دوره از 2013 تا 2020 ادامه می یابد.پروتکل کیوتو شامل کشورهای در حال توسعه، از جمله چین که از سال2012 بزرگترین ناشر گاز دنیا است، نمی شود و فقط کشورهای توسعه یافته را دربر می گیرد. مهمترین رکن تصمیم گیری پروتکل کیوتو، کنفرانس اعضاء (CMP) می باشد.

کمیته پذیرش: جهت تسهیل، ترویج و اجرای مکانیسم پذیرش تحت مقررات مربوطه در پروتکل کیوتو تاسیس شده و عمل می نماید.

هیات اجرایی مکانیسم توسعه پاک: این هیات بر مکانیسم توسعه پاک پروتکل کیوتو تحت نظر و هدایت کنفرانس اعضاء(CMP) نظارت می نماید.

کمیته نظارت بر اجرای مشترک: کمیته مذکور تحت نظر و هدایت کنفرانس اعضاء(CMP) بر محدودیت انتشار و یا کاهش میزان انتشار گازها در چارچوب ماده ششم پروتکل کیوتو نظارت دارد.

هیات مدیره صندوق انطباق: این صندوق در سال 2001 تاسیس شد که مرکب از 16 نفر عضو اصلی و 16 نفر عضو علی البدل می باشد. وظیفه صندوق حمایت مالی از پروژه های مرتبط با انطباق و نیز در کشورهای در حال توسعه زیان دیده از جانب تاثیرات مخرب تغییرات اقلیمی می باشد.
 
مواضع گروه های مختلف در مذاکرات تغییر اقلیم:

گروه های رسمی مندرج در کنوانسیون: کنوانسیون کشورهای طرف را بر مبنای تعهدات متفاوت، به سه گروه تقسیم کرده است. کشورهای ضمیمه  I، کشورهای ضمیمه II و کشورهای غیر ضمیمه  I. 

کشورهای ضمیمه I: اعضای ضمیمه I شامل کشورهای عضو OECD در سال 1992 به علاوه کشورهای با اقتصاد در حال گذار شامل فدراسیون روسیه، کشورهای حوزه بالتیک، و چند کشوردیگر موجود در مرکز و شرق اروپا می باشند.

کشورهای ضمیمهII : کشورهای ضمیمه II در برگیرنده کشورهای عضو OECD حاضر در ضمیمه I به غیر از کشورهای با اقتصاد در حال گذار هستند.

کشورهای غیر ضمیمه I: به کشورهای در حال توسعه اطلاق می شود.

 گروه های غیر رسمی:

شامل گروه های غیر رسمی؛ پایدار، نیمه پایدار و موقت می باشد. شایان ذکر است در چارچوب کلیه مذاکرات سازمان ملل هر عضو می تواند از طرف یک یا چندکشور صحبت کرده و یا متن کتبی تسلیم نماید.

گروه های پایدار غیر رسمی: گروه 77 + چین ( 135 کشور)، اتحادیه اروپا ( 28 کشور تا سال 2013)
گروه های نیمه پایدار غیر رسمی: گروه چتر ( استرالیا، کانادا، ژاپن، نیوزیلند، نروژ، ایسلند، فدراسیون روسیه، اوکراین و آمریکا)، گروه زیست محیطی یکپارچه ( مکزیک، لیختنشتاین، موناکو، جمهوری کره و سوئیس)، کشورهای جزیره ای کوچک (شامل 43 کشور آسیب پذیر در مقابل افزایش سطح آب دریا)، کشورهای آفریقایی، کشورهای فقیر(کشورهای کمتر توسعه یافته)  ، انقلابیون آمریکای لاتین ( بولیوی، کوبا، دومنیکن، اکوادور، نیکاراگو و ونزوئلا)، اتحادیه عرب، کشورهای درحال توسعه همفکر ( شامل اعضای عمده اوپک از جمله جمهوری اسلامی ایران).
گروه های موقت غیر رسمی :کشورهای گروه BASIC برزیل، آفریقای جنوبی، هند، چین)، گفتگوی کارتاژنا (شامل 40 کشور توسعه یافته و در حال توسعه که بر روی توافقی جمعی و الزام آور تحت کنوانسیون کار می کنند.)، گروه SICA  برزیل، کاستاریکا، جمهوری دومنیکن، السالوادور، هندوراس، نیکاراگوا، پاناما.

 کشورهای توسعه یافته صنعتی

درمیان 43 کشورصنعتی (که در ضمیمه I کنوانسون تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد جای گرفته اند ) که اهداف و محدودیت های انتشار موجود در پروتکل کیوتو را امضاء نموده اند، شکاف وسیعی میان 40 کشور که عمدتا عضو اتحادیه اروپا و یا تحت هدایت آن می باشند و پروتکل کیوتو را به تصویب رسانده اند و سه عضو دیگر( ایالات متحده آمریکا، استرالیا و کانادا) به رهبری آمریکا، که الزامات پروتکل کیوتو را به درجاتی انکار می کنند، و عضو گروه چتر می باشند،  وجود دارد.

اتحادیه اروپا

اتحادیه اروپایی با 28 عضو کنونی، حداقل در حوزه سیاست تغییرات اقلیمی، مدافع جدی رویکرد سازمان مللی به کنوانسیون و پروتکل کیوتو می باشد. از منظر اتحادیه اروپا رژیم کیوتو – حداقل در اولین مرحله از تعهدات آن ( 2012 – 2008 ) – اصلی واقعی بوده که نباید مورد غفلت واقع گردد. همچنین اتحادیه اروپایی متعهد به تداوم تعهدات خود درقالب پروتکل کیوتو از جمله طرح تجارت انتشار  در دوره ای فراتر از مرحله اول می باشد.

ایالات متحده امریکا 

آمریکا عضو پروتکل کیوتو نبوده و تعهدات مربوطه را به رسمیت نشناخته است. از سوی دیگر با کشورهای درحال توسعه نیز همکاری های بسیار اندکی روا داشته است. از جمله خواستار هرچه کم رنگ تر شدن تمایز میان مسولیت های کشورهای صنعتی و در حال توسعه بوده است.( مخالفت با اصل مسولیت های مشترک و تعهدات متفاوت) . همچنین در امر انتقال تکنولوژی سرسختی نشان داده است.

در آینده نیز ایالات متحده آمریکا به عنوان کشوری که درحدود یک چهارم انتشار جهان را داشته، حداقل در کوتاه مدت و میان مدت، همچنان ترتیبات مبتنی بر پروتکل کیوتو را طرد خواهد نمود و بجای آن به نظر می رسد بر توافقات منطقه ای دو جانبه داوطلبانه متمرکز خواهد شد.

 دیگر اعضای کلیدی گروه چتر

در گروه بندی های غیر رسمی گروه چتر  شامل کشورهای توسعه یافته غیر اتحادیه اروپایی می باشند. این گروه پس از پروتکل کیوتو صورتبندی گردید. لیست این گروه به طور غیر رسمی شامل؛  استرالیا، کانادا، ژاپن، نیوزیلند، نروژ، ایسلند، فدراسیون روسیه، اوکراین و آمریکا می باشد. شایان ذکر است در اجلاس بالی گروه چتر به طور عام و کشورهای استرالیا، ایالات متحده امریکا، کانادا و ژاپن به نحو خاص در تعیین نشدن اهداف مشخص در متن توافق نهایی بسیار موثر بوده اند.

استرالیا
استرالیا در سیزدهمین دور کنفرانس اعضاء (COP13) که در بالی اندونزی برگزار شد، پروتکل کیوتو را تصویب نمود. با وجود این نخست وزیر استرالیا، جان هاوارد، تصویب موافقت نامه را مورد انتقاد قرار داده و این چنین بیان نمود که عضویت در این پیمان به بهای کاهش فرصت های شغلی در استرالیا تمام می‌شود.

کانادا
کانادا نیز در سال 2008 پروتکل کیوتو را تایید نمود و بدینوسیله پذیرفت تا سال 2012 به میزان 6 درصد از گازهای گلخانه ای خود را نسبت به سال 1990 کاهش دهد. در سال بعد، 2009، کانادا نه تنها کاهشی در میزان انتشار گازهای گلخانه ای نسبت به سال 1990 نداشت، بلکه به مقدار 17 درصد نیز افزایش در انتشار را تجربه نمود. در نهایت هم سه سال پس از تصویب، خروج خود از پیمان کیوتو را اعلام کرد.

ژاپن
در پانزدهمین کنفرانس اعضاء (COP15) که در کپنهاگ برگزار گردید، ژاپن به یکی از بالاترین اهداف کاهش انتشار در میان کشورهای توسعه یافته متعهد گردید. بر مبنای این تعهد سومین اقتصاد بزرگ دنیا تا سال 2020 ، ژاپن، متعهد شد میزان انتشار گازهای گلخانه ای خود را به مقدار 25 درصد در مقایسه با سطوح انتشارش در سال 1990 کاهش دهد. با انتخاب چنین هدفی، بسیاری از جمله دبیر اجرایی پیشین  UNFCCC ژاپن را پرچم دار کشورهای صنعتی در مقابله با تغییرات آب و هوایی دانستند. با وجود این، کمتر از چهار سال بعد در کنفرانس نوزدهم(COP19) در ورشو، ژاپن اعلام نمود از ادامه تعهدش صرف نظر نموده است. به عبارتی نه تنها تا سال 2020 کاهش 25 درصدی انتشار را اجرا نخواهد کرد بلکه افزایشی به میزان 1/3 درصد انتشار به نسبت سال 1990 را نیز تجربه خواهد کرد. دلیل این امر هم وقایع مرتبط با فاجعه هسته ای فکوشیما  از جمله خاموش کردن 50 راکتور تولید برق هسته ای ژاپن عنوان شد.

روسیه
هر چند روسیه در IPC پروتکل کیوتو بوده با وجود این، کمابیش مواضع آمریکا را دنبال می نمود و2CP  را نپذیرفت. از جمله اینکه در روز آخر اجلاس دوحه (COP18) اعتراض شدیدی به رئیس اجلاس نسبت به عدم توجه به موضع روسیه نسبت به AAP ابراز داشت.

 کشورهای در حال توسعه

در بستر سازمان ملل به مجموعه کشورهای درحال توسعه گروه هفتاد و هفت بعلاوه چین (چین (+ G77 اطلاق می گردد.  البته درمیان این مجموعه کثیر که بالغ بر 132 کشور می باشند طبعا در مواجهه با مقوله تغییرات اقلیمی و تبعات اقتصادی-سیاسی آن، گروه بندی های متفاوت با مسایل و منافع متفاوتی وجود دارند. در این راستا می توان به "کشورهای درحال توسعه همفکر "، "اتحادیه کشورهای جزیره ای کوچک "، سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)"، گروه کشورهای کمتر توسعه یافته " و کشورهای بزرگ در حال توسعه اشاره داشت. به طور خلاصه می توان گفت که علی رغم تفاوت های خاص موجود در درون "گروه هفتاد و هفت بعلاوه چین" در مواجهه با سیاست های تغییرات اقلیمی، اعضای این گروه در مواضع عامی نیز شراکت دارند. ازجمله اینکه:

- قواعد سیاست تغییرات اقلیمی نباید مانع از رشد و توسعه این گروه از کشورها شود.

- همچنین در سیر مذاکرات تغییرات اقلیمی گروه مزبور استدلال می کند که "مسولیت تاریخی  تغییرات آب و هوایی با کشورهای صنعتی بوده و این کشورها باید در روند اصلاح این مشکل بیشترین مسولیت را بر عهده گیرند.

- کشورهای مندرج در ضمیمه باید پیشگام امر کاهش  انتشار باشند و همت  خود را برای کاهش بالاتر ببرند.

- اصول؛ مسئولیت های مشترک و تعهدات متفاوت ، انصاف ، و مسولیت تاریخی  پایه های اصلی کنوانسیون هستند و تحت هیچ عنوانی نباید مخدوش و یا کمرنگ شوند.

- رهیافت بالا به پایین  بکارگرفته شده در پروتکل کیوتو بر رهیافت پایین به بالا ، یا به اصطلاح نظام قول ها  ( پیشنهاد آمریکا و مبنای موافقت نامه کپنهاگ) برای اعلام و پیگیری امر کاهش، برتری دارد.

- تعهدات کاهش کشورهای صنعتی باید الزام آور باشد، ولی تعهدات کشورهای درحال توسعه باید مشروط به کمک های مالی و فنی از سوی کشورهای صنعتی باشد.

- کشورهای صنعتی نباید به بهانه تغییر ات اقلیمی به اقدامات یکجانبه تجاری، تامین امنیت انرژی و نظایر آن روی بیاورند.

کشورهای درحال توسعه همفکر

LMDCs به گروه نوظهوری متشکل از برخی کشورهای درحال توسعه اطلاق می گردد که مواضع خود را در قبال سیاست های اقلیمی با یکدیگر هماهنگ می نمایند. اهداف این گروه به طور عام عبارتند از؛ محیط زیست پایدار در کنار توسعه اقتصادی و اجتماعی، مطابق با اصل انصاف  .

هند
هند با اقتصاد درحال رشد و میل فراوان به توسعه اقتصادی، صنعتی و اجتماعی، حداقل بنا به سه دلیل با کاهش میزان انتشار مخالف است. اول: پایین بودن میزان سرانه ( GDP )ملی آن، دوم: پایین بودن میزان سرانه انتشار گازها در این کشور، و سوم: پایین بودن میزان انرژی تولید شده به نسبت گازهای گلخانه ای ( GHG ) تولیدی در هند.

چین
چین بر خلاف مواضع هند، البته با تاکید بر در حال توسعه بودن، شرایط و اقتضائات آن و نیز پایین بودن میزان سرانه تولید و انتشار گازهای گلخانه ای در این کشور، لزوم وضع اقدامات عملی بهتر و بیشتر به منظور جلوگیری از تغییرات اقلیمی و ارتقای توسعه پایدار جهانی را بدرجتاتی به رسمیت می شمارد

کشورهای تولید و صادرکننده نفت

کشورها و مناطق صادرکننده نفت از جمله اعضای اوپک و کشورهای تولید و صادر کننده غیراوپکی تحت هرگونه سناریوی سیاسی تغییرات اقلیمی با تاثیرات مخرب اقتصادی مواجه می شوند.  این امر حاکی از آن است که هر چقدر میزان کاهش در انتشار گازها در جهان بیشتر شود، وضعیت اقتصادهای کشورهای مذکور به لحاظ درآمدی بدتر می شود. این مساله از کاهش مصرف و تقاضای نفت نشات می گیرد

 سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)

مواضع اوپک که عمدتا از اظهارنظرهای مقامات رسمی آن از جمله دبیر کل این سازمان قابل دریافت بوده است، در طول دوره های اخیر اجلاس کنفرانس اعضاء ( COP ) و در خلال مذاکرات مربوطه بر دو نکته تاکید داشته است. اول: عدم پذیرش هرگونه تعهد جدیدی از سوی کشورهای درحال توسعه، و دوم: تاکید بر اصل "تاثیر اقدام های انعکاسی ". شایان ذکر است که مراد از تاثیر اقدام های انعکاسی؛ تاثیرات مضر اجتماعی و اقتصادی حاصل از اقدامات ماخوذه در راستای کاهش انتشار گازهای گلخانه ای مخصوصا در کشورهای صنعتی، بر کشورهای در حال توسعه که اقتصادهایشان به شدت به تولید و صادرات سوخت های فسیلی وابستگی دارد، می باشد. همچنین باید اشاره شود که معضل کشورهای عضو اوپک با افزایش هزینه های ناشی از واردات آنها از مناطقی که سیاست های محدودیت انتشار کربن و تولیدات بدون نفت را تجربه می کنند بیشتر می شود.

 برخی از اصول و فرصت های موجود در کنوانسیون تغییرات اقلیمی (رژیم بین المللی محیط زیست:

مسوولیت های مشترک ولی متفاوت  

انتقال دانش و تکنولوژی های نوین از کشورها و مناطق توسعه یافته به کشورهای درحال توسعه (فرصت برای کشورهای در حال توسعه)

تاثیر اقدام های انعکاسی

مسوولیت تاریخی .

 

برای مشاهده‌ی متن کامل توافقنامه، روی آیکون زیر کلیک بفرمایید.


 

Authorized Signatory:

Collaborators: