English
Issues:

SDS Organizational Credibility Development Project

IYGU Iran Regional Action Center

The United Nations Academic Impact (UNAI)


SDS Family:

Upcoming Events:
آيا مي شود عشق و حكمراني را باهم تلفيق كرد؟
244
در جوامع غربي، اصطلاحي با عنوان Civil Servant(خدمت گزاران مدني) وجود دارد. به عبارت ديگر، كساني كه با دلبستگي و تعلق خاطر به كشور و مردم خود خدمت مي كنند. نزديك ترين مصاديق به اين گروه در ژاپن و كشورهاي اسكانديناوي يافت مي شوند. دكتر محمود سريع القلم

 

چگونه مي شود گروه و طبقه مجريان يك كشور از بهترين، سالم ترين، قابل اتكاترين و كارآمد ترين افراد باشند؟ كدام افكار و مكانيزم هاي حقوقي، آنها را به يك شبكه جوابگو تبديل مي كند؟ چگونه مي توان خدمت گزاراني تربيت كرد كه در باطن خود عاشق جامعه و كشور خود باشند و خيلي لزومي به دستگاه هاي عريض و طويل براي نظارت بر عملكرد آنها وجود نداشته باشد؟ چگونه مي توان گروهي در حكمراني داشت كه ضمن آنكه خوب زندگي مي كنند، با دقت و كارآمدي كشور را مديريت كنند و به شكوفايي وطن عشق بورزند؟

با يك مصداق، نكات تئوريك فوق را عملياتي مي كنيم. ژاپن با جمعيتي حدود 127 ميليون نفر، نزديك به 4/ 4 ميليون نفر خدمت­گزار خاص و عمومي دارد. خاص به معناي مديران ارشد و عمومي به معناي كارمندان دولت مركزي و دولت هاي محلي. اكثريت مطلق اين افراد از دانشگاه هاي برتر ژاپن و به ويژه دانشگاه توكيو فارغ التحصيل شده اند. اما نكته حائز اهميت اين­است كه مفهوم خدمت­گزار در فرهنگ ژاپني جديد نيست و به طور ويژه به دوره Tokugawa (1868 -1603)  بر مي گردد. تكامل كاري و صنفي اين گروه در امپراتوري ميجي (1912-1868) تحقق پيدا كرد؛ گروهي كه مسووليت مديريت بر امور مالياتي و ساختار عمراني و جلوگيري از وقوع جرائم را پيدا مي كردند و خود را مامورين مورد اعتماد براي جلب اعتماد مردم مي دانستند. از دوره ميجي براي آنكه اين گروه از بهترين و با دانش­ترين افراد باشند، امتحان ورودي گذاشته شد و اولين امتحان براي استخدام گروه ويژه خدمت گزاران مدني و آريستوكراسي مدرن، در سال 1888 انجام شد. از قديم، ماهيت اين گروه براساس «بهترين هاي» ژاپن و Meritocracy (شايسته سالاري) بوده است. در دوران پس از جنگ دوم، دانشگاه توكيو و فارغ التحصيلان آن، مظهر اين گروه شاخص براي مديريت كشور بوده است. به عنوان مثال در سال 2009 تعداد 22هزار و 186 نفر در امتحان ورود به دستگاه اجرايي ژاپن شركت كردند، 1494 نفر مصاحبه شدند و 660 نفر رسماٌ استخدام شدند. عضوي از اين مجموعه بودن در جامعه و فرهنگ ژاپن، پرستيژ بسيار دارد و عامه مردم آنها را صادق، امين، و متعهد به منافع ملي و مصالح جامعه مي دانند.

وقتي دولتي در ژاپن تغيير مي كند، تنها وزير است كه در وزارتخانه جابه جا مي شود. تمام مجموعه در جاي خود مي­ماند. وزير كه فرد سياسي و نماينده دولت است، با مشورت اين افراد نسبتاٌ ثابت زيرمجموعه خود، كه شرايط را مطالعه كرده و نظر مي دهند، ديدگاه­ها و سياست­هاي پيشنهادي خود را به هيات دولت و پارلمان مي برد و آن سياست بايد تاييد اكثريت پارلمان را داشته باشد. خدمت­گزاران مدني و آريستوكراسي ژاپني، افراد سياسي نيستند؛ فقط موضوعات را بررسي كرده و به فرآيند­هاي تصميم­گيري كمك مي­كنند. اين افراد پس از استخدام، مراحل رشد را در سازمان­ها و وزارتخانه­ها طي مي­كنند و به مراتب بيش از سياستمداران احترام عمومي دارند. هرچند بعضاٌ در ميان آنها، افراد متخلفي پيدا شده، ولي اكثريت مطلق اين گروه همچنان از راستگويي، درستكاري و امانتداري بهره­مند هستند. جالب توجه اينكه اين افراد در هر سطحي كه قرار مي گيرند، حقوق و مزاياي آنها در سطوح مترادف با بخش خصوصي تقريباٌ مساوي است و مي توانند زندگي خوب و متوسطي را تشكيل دهند. در مقام مقايسه، سيستم آمريكا بسيار متفاوت است. با تغيير دولت، دستگاه اجرايي در اختيار اولويت­ها و سياست­هاي دولت جديد قرار مي­گيرد و اگر به عنوان مثال قبلاٌ طرفدار يك قرار­داد هسته اي بوده است، حالا بايد مخالفت كند. خدمت­گزاران مدني در اختيار دولت ها قرار مي گيرند.Paul Volker  رئيس بانك مركزي آمريكا در دوره رونالد­ريگان در كتاب جديد خود،Keeping at It: The Quest for Sound Money and Good Government  مي گويد حضور گسترده لابي­ها و موسسات تحقيقاتي (Think Tanks)  جايگزين سيستم­هاي قديمي تصميم­سازي و تصميم­گيري در دستگاه اجرايي دولت آمريكا شده است. عموماٌ سيستم­هاي اروپايي هم مثل ژاپن هستند. آنچنان تفاوتي ميان (مكرون)Macron (اولاند) Hollande در فرانسه نيست چون آريستوكراسي فرانسه مصالح ملي را براي هر رئيس­جمهوري شكل مي دهد و خود را سياسي نمي داند. هرچند ممكن است در بعضي موضوعات به واسطه انتخاب يك دولت، تغييراتي رخ دهد اما جهت گيري­ها عموماٌ تداوم دارد. بي دليل نيست كه سياست خارجي ژاپن و كشور­هاي اروپايي از تداوم و ثبات بيشتري (Consistency) برخوردار است.

دو سوال كليدي، جايگاه خدمت گزاران مدني ژاپن را بهتر ترسيم مي كند.

سوال الف: وضعيت قرارداد اجتماعي در ژاپن چيست؟ شايد بالاي 90 درصد ژاپني­ها در هر جايگاه، مقام و موقعيت اقتصادي و جغرافيايي كه باشند از زندگي، جهان، كشور، هويت، نظام اقتصادي، ماهيت حكومت، وظايف دولت، رويكرد­هاي سياست خارجي، دين و باور­ها، اشتراك و اجماع دارند. به عبارت ديگر جامعه ژاپن همانند منطقه اسكانديناوي از تفاهم بسيار بالايي در قرارداد اجتماعي برخوردار است. جايگاه با پرستيژ و عملكرد مثبت آريستوكراسي، انعكاس اين قرار داد اجتماعي 90 درصدي است. خدمت گزاران مدني، هدايت كشور را در دست دارند و با بررسي ها و مطالعات دائمي، به سياستمداران مشورت مي دهند. توسعه يافتگي ژاپن مديون اين روابط مثبت و متقابل ميان آريستوكراسي و قرارداد اجتماعي است.

سوال ب: دولت، حكومت و آريستوكراسي به نفع چه كساني كار مي كنند و تصميم مي گيرند؟ به نفع اشتغال، صادرات و تامين اجتماعي. افزايش حقوق آريستوكراسي در ژاپن هميشه تابع سطح درآمد هاي دولت بوده است. با توجه به اينكه مدت ها نرخ رشد اقتصادي ژاپن ثابت بوده، بعد از 24 سال و در سال 2016، پس از مذاكرات فراوان، دولت (شين زو) آبه (Abe) موافقت كرد كه مجموعه خدمت­گزاران مدني از افزايش حقوق برخوردار شوند. اين آريستوكراسي به قدري به وجهه خود در ميان مردم اهميت مي دهد كه وقتي بخش خصوصي با 5/ 66 ميليون نفر نيروي كار، افزايش حقوق مي دهد، آنها هم به همان سطح از افزايش رضايت مي دهند. اين ساختار مبتني بر احترام، اعتماد و تفاهم فلسفي و مدني در سايه ثبات، قاعده­مندي، و قانون­مداري قابل تحقق است. دولت، ملت، خدمت­گزاران مدني، سنديكاهاي كارگري و بخش خصوصي همه در شبكه اي از وابستگي­هاي متقابل عمل مي كنند. هيچ جزيره مستقلي وجود ندارد. قرار داد اجتماعي، اعتماد و قانون وقتي روان­كار مي كنند كه عشق به كشور و عشق به «درست كار انجام دادن» در راهروهاي قدرت متبلور باشد. اگر فقط پنج ساعت با يك ژاپني وقت صرف كنيد، به بسياري از ابعاد روحي و فكري و خلقي و تخصصي او پي مي بريد.

عشق بر ستون صدق بنيان نهاده شده است. ريشه عشق در زلال بودن و شفاف بودن است. عشق، صدق و شفافيت مساوي هم هستند. شفافيت در قلب، با ارزش تر از شفافيت ناشي از بخشنامه است. اميركبير، 45 ساله بود كه به خاطر شفافيت به قتل رسيد. جرم او تلفيق عشق و حكمراني بود. 170 سال پيش، اميركبير، براي شكوفايي و پيشرفت كشور، ترك اختيار كرد. بي دليل نيست كه او به خاطر عشقي كه به كشور داشت تنها با سه سال و سه ماه حكمراني هم چنان با نامي نيك بر سر زبان هاست.



 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4508 به تاريخ 8/10/97، صفحه 2 (خبر)

 

Authorized Signatory:

Collaborators: